Vlak nadat mijn eerste boek was uitgekomen schreef ik er al eens een blog over: Nooit de comments lezen. Vandaag was ik dat even vergeten, en dook ik in de reviews. Mijn plan was om een paar positieve reviews te screenshotten om op mijn Instagram te delen, maar mijn oog viel op iets anders. Een review van maar één ster. Daar moet je niet op klikken natuurlijk, maar ik deed het toch.

_{Voor als je nu denkt: Jeetje Toeps, je gaat toch niet op een negatieve review reageren? Lees verder. Het wordt vanzelf duidelijk waarom ik dit doe, en nee, da’s niet omdat ik gewoon zuur ben om een negatieve review…}

Het was een recensie van ene Sam. Al in de eerste alinea zegt hij: “Helaas slaat ze met Autastisch de bal weeral fundamenteel mis.” Sam vindt mijn boek stom en oppervlakkig, mij geprivilegieerd, en is vooral boos dat ik, in zijn ogen, de rauwe werkelijkheid van autisme niet belicht. En kijk, dat mag natuurlijk. Je hoeft mij niet leuk te vinden, je hoeft mijn boek niet leuk te vinden, dat is helemaal prima. Daarom schrijf ik dit stuk niet. Wat ik wél graag wil, is dat je kritiek kloppend is. Dus als Sam vervolgens dit schrijft, krab ik me verbaasd achter mijn oren:

Dit is namelijk helemaal niet mijn mening. Sterker nog, ik ben het op dit onderwerp eigenlijk grotendeels met Sam eens. In mijn nieuwe boek, Autastisch leven, stip ik dat ook aan. Op bladzijde 51 en 52 zet ik uiteen waarom ik het juist níet helpend vind te denken dat je problemen enkel worden veroorzaakt door de maatschappij. De alinea begint met deze tekst:

“‘Ik héb helemaal geen beperking, het is de maatschappij die mij beperkt!’ zeggen mensen soms. Ze wijzen erop dat onze prikkelgevoeligheden en communicatieverschillen enkel een probleem zijn omdat de maatschappij anders verwacht. Hoewel dit op het eerste gezicht een aantrekkelijke manier van naar de wereld kijken lijkt, wil ik je er toch voor waarschuwen.”

Ik kaart in het stuk aan dat boos zijn op de maatschappij alleen werkt als je diezelfde maatschappij afwijst, en dat je de wereld nooit naar ieders zin kunt maken. Op andere plekken vertel ik regelmatig dat ik me niet 100% kan vinden in het sociale model van disability, zoals deze gedachtengang ook wel genoemd wordt, omdat ik soms bijvoorbeeld gek word van de wind, maar zélf graag buiten wilde gaan wandelen. En soms is het ook gewoon mijn hoofd dat vastloopt, omdat ik geen overzicht heb.

Kortom, heh? Maar dit was niet het enige heh-moment. want tegen het einde van zijn review zegt Sam:

Dus de ervaringsverhalen van anderen in het boek zijn wél goed? Bijzonder. Het is niet dat die mensen per ongeluk in het boek zijn beland of zo. Ik heb die mensen bewust geselecteerd om een verscheidenheid aan verhalen te kunnen laten zien. Ik zou deze mensen ook niet genoeg bedankt hebben, aldus Sam. Nu bedank ik ze allereerst allemaal in het dankwoord, maar wellicht kwam de stoom bij Sam toen inmiddels dusdanig uit de oren dat ‘ie dat gemist heeft. Verder heb ik iedereen die heeft meegewerkt aan een interview een boek opgestuurd, met een persoonlijk geschreven kaartje erbij. Maar ja, dat weet Sam natuurlijk niet.

Enne, boeken verbranden? Gaat het wel, Sam?

Dit was zo ongeveer het punt dat ik dacht: dit is geen normale review. Dit is iemand met persoonlijke wrok jegens mij. Verder begon ik me af te vragen waarom iemand die mijn boek “weeral” slecht vindt, al na zes dagen z’n review klaar heeft. Ik besloot in z’n review-historie te duiken, en vond zijn eerdere reviews. Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit? Eén ster. Ik ben autastisch!? Eén ster. Deze autist ging naar Japan? Je raadt het.

Dus je hebt al drie boeken van mij gelezen, je vond ze alle drie zwaar kut, en toen dacht je: Kom, laat ik de volgende pre-orderen?! Sam houdt van zelfkastijding?

Als ‘ie het boek daadwerkelijk gekocht heeft, that is. Als ‘ie welk boek dan ook daadwerkelijk gekocht heeft. Want in elke review staan zóveel dingen die niet kloppen – maar ook een aantal dingen die er wél in staan – dat ik begin te denken dat hij AI de opdracht heeft gegeven een zo vernietigend mogelijke review te schrijven.

Ik besloot Sam eens te googlen, en wat blijkt: Hij komt uit België, is 51 jaar, schrijft ook wel onder de naam tistje, blogt en schrijft in magazines over autisme, en is ook auteur. Twee boeken schreef hij. Het eerste boek heet Autistisch gelukkig – Positief leven met autisme. Het kwam uit in 2018, nog vóór mijn eerste boek. Ik moest lachen toen ik de titel zag, want in de recensie van míjn boek schreef hij:

“Laten we beginnen bij de premisse, die al in de titel besloten ligt. ‘Autastisch’ reduceert autisme, dat voor mij en vele anderen onlosmakelijk verbonden is met eigenheid maar ook reële beperkingen, tot een hippe, bijna nastrevenswaardige lifestyle-identiteit. Het is typerend voor haar toxische positiviteit die door de pagina’s heen sijpelt.”

Oké dus “autistisch gelukkig” mag wel, en “autastisch” mag niet? Oké Sam, wat jij wil.

Zijn tweede boek heet Gedurfde vragen: de antwoorden die je nog niet eerder kreeg over autisme en kwam in 2020 uit. Het heeft twee reviews op Goodreads, waarvan eentje van hemzelf. Vijf sterren.

Maar nu de klapper: in mijn kortdurende Google-speurtocht naar Sam en zijn online shenanigans stuitte ik op een Medium-artikel, waarin hij me wederom aan het afbranden is. Of beter gezegd: Waarin ChatGPT me aan het afbranden is. Deze tekst is zó duidelijk AI dat het pijn doet. Sam zat achter zijn computer en gaf zijn chatbot een opdracht: “Schrijf een stuk waarin je het nieuwe boek van Bianca Toeps geheel afbrandt. Citeer reviews.” Dus Chat ging naar Goodreads en citeerde… Sam zelf!

Kijk, onderstaande tekst komt van Sam’s Medium-artikel:

Terwijl dit Sam’s eigen review op Goodreads is!

Nu is Sam niet de eerste die zo een haatcampagne astroturft, maar dit is wel de meest doorzichtige poging ooit. Meestal gebruiken mensen in ieder geval nog sokpop-accounts, die dan vervolgens worden geciteerd en gelegitimeerd in een groter artikel. Sam quote gewoon zichzelf. (Chat gebruikt hierbij she-pronouns, maar da’s waarschijnlijk gewoon Chat die denkt dat Sam een vrouwennaam is. Sam noemt zichzelf een man.)

Ik weet niet wat ik hem ooit heb aangedaan. Heb ik online iets verkeerds gezegd? Steekt het, dat ik bepaalde dingen doe in mijn leven die Sam ook wel zou willen? Is het jaloezie, omdat mijn eerste boek zo groot werd? Hij heeft zelf toch ook meerdere columns en boeken op zijn naam staan – best een prestatie, toch? Maar iets zal hem getriggerd hebben. Want dit zijn geen normale reviews.

En dan kan je zeggen, joh, niet op reageren. Normaal gesproken zou ik dat ook niet doen. (Er is ook iemand die me drie sterren geeft en het boek niks vond, en da’s helemaal prima!) Maar dit is kwaadaardig. Dit is moedwillig proberen iemands reputatie te schaden, met reviews vol valse claims en een door AI geschreven artikel dat de schrijver zelf citeert. Kijk Sam, je hoeft me niet leuk te vinden. Je kan vinden dat mijn ervaringen niet lijken op de jouwe, en da’s prima. (Daarom heb ik ook ervaringen van anderen in mijn boeken opgenomen…) Je hebt je eigen boeken om jouw visie te laten zien. Is dit sneue gedrag dan echt nodig?